Çaldıran'ın Gölgesinde:Tanınmayan Bir Hafızanın Israrı

 Çaldıran’ın Gölgesinde: Tanınmayan Bir Hafızanın Israrı


Tarih, yalnızca geçmişin bir kaydı değil, toplumsal güç ilişkilerinin, öznelliklerin ve kamusal alanın şekillendiği bir sahnedir. Türkiye’de hangi hafızaların görünür olacağı, hangilerinin marjinalleştirileceği kuruluşundan bugüne belirlenmiştir. Çaldıran tartışması, işte tam da bu görünürlük mücadelesinin bir göstergesidir. Devletin tarihsel hafızası Sünni-Hanefi bir hegemonik meşruiyet kazanırken, Alevî hafızası her zaman görünmezleştirilmiş, tarihsel deneyimleri yalnızca topluluk içi hatırlatmalarla sınırlı kalmıştır.


Türkiye günlerdir Ahmet Özer’e atfedilen bir cümlenin etrafında dönüyor. Yüzeyde bir “yanlış söz” veya “iletişim kazası” gibi görünen tartışmanın bu kadar büyümesi, çoğu kişiye abartılı gelebilir. Oysa mesele, sadece bir sözün kendisi değil; o sözün söylenebilirliğini mümkün kılan tarihsel ve siyasal düzeneklerle ilgilidir.Çaldıran, Alevîler için yalnızca bir savaş değil; merkezî otoriteyle kurdukları tarihsel ilişkininde başlangıcıdır.      


Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan tarihsel süreçte pek çok değişim yaşanmış olsa da, devlet aklı Sünnî-Hanefî normlarla şekillenmeye devam etmiştir. Alevîler tarih boyunca bir inanç farklılığı olarak değil, güvenlik meselesi olarak kodlanmış; Safevi tehlikesi, Şiî yayılmacılığı ve “sadakat” tartışmaları, farklı dönemlerde aynı bakış açısının yansımaları olmuştur.


Resmî tarih Çaldıran’ı bir zafer olarak anlatmayı tercih eder; devlet kararlılığının bir sembolü olarak. Oysa Alevî hafızasında Çaldıran, devlet şiddetinin meşruiyet kazandığı anlardan biridir. Bu iki anlatının çelişmesi tesadüf değildir. Devlet, bazı hafızaları görünür kılarken bazılarını görünmez bırakır; Alevî hafızası ise bu görünmezliğin belki de en köklü örneğidir.


Bugün herhangi bir konuşmacının “Çaldıran’da birlikte mücadele ettik” demesi, yalnızca tarihsel olarak hatalı değildir; resmî tarihin inkârcı dilinin tekrar edilmesidir. Alevîlerin tepkisi, bu nedenle sadece bireysel bir itiraz değil, tarihsel ve politik bir uyarıdır.Maalesef bu durum zaman zaman Sol ve Kürt çevrelerde de bir iletişim hatasına indirgenir; böylece Alevî hafızasının politik yönü depolitize edilir ve görünmezleşir. Oysa depolitizasyon, inkârın bir başka biçimidir.


Çaldıran tartışması, Türkiye’de hafızaların eşit olmadığını böylece bir kez daha göstermiş oldu. Muhakakki bu bir kültürel mesele değil sadece; doğrudan devlet aklıyla ve güç ilişkileriyle ilgilidir. 21. yy da Alevîlerin  hâlâ kendi inançsal  kimliklerini ve tarihlerini görünür kılmak için mücadele etmek zorunda olmaları da devlet ve bir çok karşı sivil yapının  boynunda "çağın utancı" olarak asılı durmaktadır!


Alevîlerin Çaldıran’ı hatırlayışı, sadece geçmişin bir tanıklığı değil; günümüzde hâlâ devam eden marjinalleşmeye ve tarihsel inkâra karşı politik bir itirazdır. Resmî tarihin dilinin tekrar edilmesi, görünmezleştirilmiş hafızaların depolitize edilmesi anlamına gelir ve bu, tarihsel adaletin sağlanmasını engelleyen bir mekanizma olarak işlev görür. Bu bağlamda, yüzeyde “iletişim kazası” olarak görünen sözler, aslında derin bir tarihsel ve siyasal bağlamın ürünüdür.


Sonuç olarak:Çaldıran tartışması yalnızca geçmişin hatırlanışı değil; Türkiye’de hangi hafızaların meşru, hangi hafızaların marjinal kabul edildiğini gösteren bir aynadır. Tarihin eşitlikçi ve çoğulcu bir perspektifle yeniden ele alınması, farklı hafızaların görünür kılınması ve tarihsel deneyimlerin adil bir biçimde temsil edilmesi, toplumsal barış ve demokratik kimlik inşası için vazgeçilmezdir. Bu, yalnızca Alevî hafızasının değil, tüm marjinalleşmiş toplulukların hak ettiği görünürlüğün ve saygının sağlanması için de temel bir gerekliliktir.Ancak bu siyasal, sosyal ve kültürel iklim oluşturulursa toplumun normalleşmesi sağlanabilir.


     Sebahattin POLAT 

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Hayat, Anlam ve Siz

    Hayat, Anlam ve Siz                           Size anlam katan hiçbir şeyi yitirmeyin; çünkü özlemini duyacağınız anılarla yaşamak çok zor. Hayat kimi zaman sessizce eksiltir bizi, gürültüsüz, fark ettirmeden… Bir sabah aynaya bakarsınız; tanıdık bir şey eksilmiştir yüzünüzden. Bir bakışın sıcaklığı, bir cümlenin içtenliği, bir sabahın anlamı… Her şey yerli yerindedir ama siz artık aynı siz değilsinizdir. İşte o anda anlarsınız: insanı tüketen kayıplar değil, yavaş yavaş silinen anlamlardır. Çünkü insanı yaşama bağlayan şey, yaşadıkları değil, onlara yüklediği anlamdır. Bir fincan kahvenin dumanında, bir kitabın arasında unutulmuş bir cümlede, bir dostun sesinde yankılanan güven duygusunda gizlidir o. Bazen bir bakış, bazen bir sessizlik, bazen de yavaşça kapanan bir kapı… Hepsi, içimizde hâlâ nefes alan anlamların yankısıdır. Zaman ise sabırsızdır; hatırlamak yerine unutturmayı sever. Biz de çoğu zaman yenid...
Devamı

Yaşamın Geometrisi Üzerine

  Yaşamın Geometrisi Üzerine Yaşam esasen dikey bir düzen değildir. Dikeylik, istisnadır; yataylık ise kural. Yaşam, yükselmekten çok yayılır; buyurmaktan çok temas eder. Enerji, çizgi hâlinde ilerlemez dağılır, sızar, dönüşür. Plazma hâlindedir, kütleye bürünür, kitle olur; ama hiçbir formda sonsuza dek sabit kalmaz. Dikey düzenler bu akışa tahammül edemez. Çünkü yataylık denetlenemezdir. Yan yana gelenler konuşur, temas edenler dönüşür, çoğalanlar itaat etmez. Bu yüzden iktidar her zaman dikey formları yüceltir; başı dik bedenler, tek sesli vurgular, kusursuz tonlamalar,marşlar...Yürüyüş vardır ama yol yoktur; ritim vardır ama yön yoktur. Dikeylik, yaşamı yukarıdan aşağıya okunabilir kılma arzusudur. Her şeyi sıralamak, katmanlara ayırmak, hiyerarşiye oturtmak ister. Oysa yaşam ne sıralanır ne de tek bir merkezden anlam kazanır. Yaşam, yan yana gelişlerin, sürtünmelerin ve geçişlerin toplamıdır. Bu yüzden dikey duruşlar her zaman bir  karşı-yaşam  üretir. Enerjiyi formd...
Devamı

Kadına Uygulanan Şiddet: Tüm Zamanların Utancı!

Kadına Uygulanan Şiddet: Tüm Zamanların Utancı !      Şiddet,    insanlık tarihi boyunca bireysel ve toplumsal olarak birlikte getirdiğimiz en ilkel yanımızdır. Ne yalnızca bireyin kusuru, ne toplumun ayıbı , ne de kültürün paslanmış zincirlerinin halkasıdır, hepsinin bir arada buluştuğu havuzdur.       İnsan, ruhunun yarıklarından sızan bu şiddet zehirini, toplumun kör noktalarına ve kültürün karanlık kıvrımlarına kadar ulaştırır. Çünkü insan kendi iç âlemi ile, yaşadığı dünyanın dokusunu birbirinden ayırmakta çoğu zaman zorlanan bir varlıktır.       Bireysel düzeyde, kadına yönelen şiddet çoğu kez insanın kendi içindeki yenilginin dışa vurumudur. Kendi eksikliğiyle yüzleşemeyen, kendi yetmezliğinin, zayıflığının ağırlığını taşıyamayan erkek, kendisinden daha kırılgan gördüğü "kadın" a kusar kinini!      Şiddet, burada bir güç gösterisi değil, güçsüzlüğün en utanç verici çığlığıdır aslında. Erkek kendi için...
Devamı