Özgürlükten Kaçışın Estetiği

 Özgürlükten Kaçışın Estetiği


İnsanlık tarihi yalnızca özgürlük mücadelelerinin değil, özgürlükten kaçışların da kaydıdır. İnsan, zincirlerini kırmak için ayaklanan bir varlık olduğu kadar; yorulduğunda o zincirleri başkasının boynuna geçirip huzur bulan bir varlıktırda. Bu yüzden kimi teslimiyetler zorla değil, içten bir rıza ile kurulur. Ve bu rıza, çoğu zaman ahlaki bir erdem gibi sunulur.


Modern dünyada bu teslimiyet, artık yalnızca kutsal metinlerin ya da dini hiyerarşilerin sınırlarında dolaşmaz. Siyasal ideolojilerde, düşünce akımlarında, toplumsal kimliklerde de aynı eğilimle karşılaşırız: Kendi aklını askıya alıp bir “üst akla” sığınma arzusu. Bu, bir inanca katılmak değil, düşünme yükünü devretmektir. Bir fikri savunmak değil, fikrin yerine savunulacak bir figür ikame etmektir.


Burada ortaya çıkan şey bir aidiyet değil, bir çözülmedir. Benliğin, başka bir iradenin içinde erimesi.


Düşüncenin Susturulması: Akıl Yerini İnanca Bıraktığında


Bu tür bağlılıkların ilk kaybı düşüncede yaşanır. İnsan, muhakeme yetisini bir otoriteye emanet ettiğinde, artık gerçeği arayan bir zihin olmaktan çıkar. Hakikat, dış dünyada keşfedilecek bir şey değil; yukarıdan bildirilecek bir hükme dönüşür.

 Bu noktadan sonra:                     Soru sormak sadakatsizliktir. Şüphe, ahlaki bir kusur sayılır. Eleştiri, düşmanlığın ilk işareti olarak görülür. Zihin, gerçeği anlamaya değil, bağlı olduğu yapıyı temize çıkarmaya programlanır. Akıl, bir araç olmaktan çıkar, bir savunma kalkanına indirgenir. Düşünce ilerlemez, nöbet tutar.


Onurun Yer Değiştirmesi: Kişilikten Sadakate


İnsan onuru, kendi kararlarının sorumluluğunu üstlenebilme cesaretinden doğar. Ancak bu zihniyet dünyasında onur, bağımsız duruştan değil,  itaatin derinliğinden ölçülür. Kişi, ne düşündüğüyle değil, kime bağlı olduğuyla tanımlanır.


Bu dönüşüm sessiz ama yıkıcıdır: Karar verme yetisi körelir, hayat başkasının rehberliğinde yaşanır. Kimlik sadeleşmez, silinir,yerini sloganlar alır.                                    Ahlak evrensel olmaktan çıkar, grubun çıkarlarına göre şekillenen geçici bir ahlaka dönüşür. Ortaya çıkan figür artık bir özne değildir; yönlendirilen, taşınan, konuşulan bir varlıktır.


Kırılgan İnanç ve Sert Dil


Bu yapılar çoğu zaman yüksek seslidir. Ancak bu ses, gücün değil, kırılganlığın sesidir. Çünkü otorite figürüne yöneltilen en küçük bir itiraz, sadece bir fikri değil; müridin bütün hayat anlatısını tehdit eder.


Eğer lider yanılıyorsa, yapılan fedakârlıklar boşa gitmiştir. Koparılan bağlar anlamsızlaşır. Geçmiş, savunulamaz hale gelir. Bu ihtimalle yüzleşmek ağırdır. Bu yüzden zihin, tartışmak yerine bastırmayı seçer. Argümanlar yerini yaftalamalara, düşünce yerini öfkeye bırakır. Hakaret, düşünememenin dili olur. Susturmak, ikna etmenin yerine geçer.


Son Söz: Yalnızlık Cesareti


Kendi başına düşünebilmek zahmetlidir. Yanılma riskini, dışlanmayı ve yalnızlığı göze almayı gerektirir. Bu yüzden birey olmak ağır bir yüktür. Teslimiyet ise hafiftir; karar verme sorumluluğunu başkasına bırakır, vicdanı askıya alır, hayatı sadeleştirir.


Ama bu sadelik bir eksilmedir. 


Zira insan, aklını başkasına emanet ettiği an, yalnızca düşüncesini değil, haysiyetini de yitirir. İnsan olmanın özü, karanlıkta saklanmakta değil; ışığın bütün çıplaklığı altında, kendi kusurlarıyla ayakta durabilmektedir. Özgürlük ise doğruyu hazır bulmak değil, yanlışı bile bilerek seçebilecek bir iradeye sahip olmaktır.


      S.POLAT


Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Hayat, Anlam ve Siz

    Hayat, Anlam ve Siz                           Size anlam katan hiçbir şeyi yitirmeyin; çünkü özlemini duyacağınız anılarla yaşamak çok zor. Hayat kimi zaman sessizce eksiltir bizi, gürültüsüz, fark ettirmeden… Bir sabah aynaya bakarsınız; tanıdık bir şey eksilmiştir yüzünüzden. Bir bakışın sıcaklığı, bir cümlenin içtenliği, bir sabahın anlamı… Her şey yerli yerindedir ama siz artık aynı siz değilsinizdir. İşte o anda anlarsınız: insanı tüketen kayıplar değil, yavaş yavaş silinen anlamlardır. Çünkü insanı yaşama bağlayan şey, yaşadıkları değil, onlara yüklediği anlamdır. Bir fincan kahvenin dumanında, bir kitabın arasında unutulmuş bir cümlede, bir dostun sesinde yankılanan güven duygusunda gizlidir o. Bazen bir bakış, bazen bir sessizlik, bazen de yavaşça kapanan bir kapı… Hepsi, içimizde hâlâ nefes alan anlamların yankısıdır. Zaman ise sabırsızdır; hatırlamak yerine unutturmayı sever. Biz de çoğu zaman yenid...
Devamı

Yaşamın Geometrisi Üzerine

  Yaşamın Geometrisi Üzerine Yaşam esasen dikey bir düzen değildir. Dikeylik, istisnadır; yataylık ise kural. Yaşam, yükselmekten çok yayılır; buyurmaktan çok temas eder. Enerji, çizgi hâlinde ilerlemez dağılır, sızar, dönüşür. Plazma hâlindedir, kütleye bürünür, kitle olur; ama hiçbir formda sonsuza dek sabit kalmaz. Dikey düzenler bu akışa tahammül edemez. Çünkü yataylık denetlenemezdir. Yan yana gelenler konuşur, temas edenler dönüşür, çoğalanlar itaat etmez. Bu yüzden iktidar her zaman dikey formları yüceltir; başı dik bedenler, tek sesli vurgular, kusursuz tonlamalar,marşlar...Yürüyüş vardır ama yol yoktur; ritim vardır ama yön yoktur. Dikeylik, yaşamı yukarıdan aşağıya okunabilir kılma arzusudur. Her şeyi sıralamak, katmanlara ayırmak, hiyerarşiye oturtmak ister. Oysa yaşam ne sıralanır ne de tek bir merkezden anlam kazanır. Yaşam, yan yana gelişlerin, sürtünmelerin ve geçişlerin toplamıdır. Bu yüzden dikey duruşlar her zaman bir  karşı-yaşam  üretir. Enerjiyi formd...
Devamı

Kadına Uygulanan Şiddet: Tüm Zamanların Utancı!

Kadına Uygulanan Şiddet: Tüm Zamanların Utancı !      Şiddet,    insanlık tarihi boyunca bireysel ve toplumsal olarak birlikte getirdiğimiz en ilkel yanımızdır. Ne yalnızca bireyin kusuru, ne toplumun ayıbı , ne de kültürün paslanmış zincirlerinin halkasıdır, hepsinin bir arada buluştuğu havuzdur.       İnsan, ruhunun yarıklarından sızan bu şiddet zehirini, toplumun kör noktalarına ve kültürün karanlık kıvrımlarına kadar ulaştırır. Çünkü insan kendi iç âlemi ile, yaşadığı dünyanın dokusunu birbirinden ayırmakta çoğu zaman zorlanan bir varlıktır.       Bireysel düzeyde, kadına yönelen şiddet çoğu kez insanın kendi içindeki yenilginin dışa vurumudur. Kendi eksikliğiyle yüzleşemeyen, kendi yetmezliğinin, zayıflığının ağırlığını taşıyamayan erkek, kendisinden daha kırılgan gördüğü "kadın" a kusar kinini!      Şiddet, burada bir güç gösterisi değil, güçsüzlüğün en utanç verici çığlığıdır aslında. Erkek kendi için...
Devamı